Bệnh ADHD Là Gì? Dấu Hiệu, Nguyên Nhân Và Cách Chẩn Đoán

1. Giới thiệu tổng quan về hội chứng tăng động giảm chú ý

Trong xã hội hiện đại, những áp lực về học tập, công việc và sự bùng nổ của các thiết bị công nghệ đôi khi khiến chúng ta mất đi khả năng tập trung vốn có. Tuy nhiên, nếu sự mất tập trung này đi kèm với trạng thái bồn chồn, hấp tấp và diễn ra liên tục từ ròng rã tháng này qua tháng khác, đó có thể không đơn thuần là một thói quen xấu. Lúc này, việc tìm hiểu bệnh ADHD là gì trở nên vô cùng cấp thiết đối với các bậc phụ huynh cũng như bản thân mỗi người trưởng thành.

ADHD không phải là một căn bệnh do lười biếng hay thiếu kỷ luật tạo nên, mà là một hội chứng y khoa cần được nhìn nhận đúng đắn. Việc hiểu rõ bản chất của hội chứng này sẽ giúp chúng ta có cái nhìn thông cảm hơn, từ đó tìm kiếm được các giải pháp can thiệp y tế và tâm lý kịp thời.

2. Giải đáp y khoa: Bệnh ADHD là gì?

2.1. Định nghĩa y học về hội chứng ADHD

Để trả lời cho câu hỏi ADHD là gì, các chuyên gia tâm thần học định nghĩa đây là từ viết tắt của Attention Deficit Hyperactivity Disorder, hay còn gọi là Hội chứng tăng động giảm chú ý. Đây là một trong những rối loạn phát triển thần kinh phổ biến nhất ở trẻ em và thường kéo dài cho đến tuổi trưởng thành. 

Người mắc hội chứng này thường gặp khó khăn nghiêm trọng trong việc duy trì sự chú ý, kiểm soát các hành vi bốc đồng hoặc thường xuyên rơi vào trạng thái hoạt động quá mức mà không có mục đích cụ thể.

2.2. Sự khác biệt giữa hiếu động đơn thuần và bệnh lý ADHD

Nhiều bậc cha mẹ thường nhầm lẫn giữa một đứa trẻ tinh nghịch với người mắc bệnh. Vậy điểm khác biệt cốt lõi của bệnh ADHD là gì? Trẻ hiếu động thông thường vẫn có thể ngồi yên khi cần thiết (như lúc xem phim hoạt hình, nghe kể chuyện yêu thích) và có khả năng tự kiểm soát hành vi theo lời nhắc nhở của người lớn. 

Ngược lại, trẻ mắc ADHD hoàn toàn bất lực trong việc tự điều chỉnh hành vi của mình. Các biểu hiện quấy phá xảy ra ở mọi môi trường từ nhà ở cho đến trường học và gây suy giảm nghiêm trọng đến chất lượng học tập, giao tiếp xã hội.

3. Các thể lâm sàng chính của bệnh ADHD là gì?

Dựa trên các triệu chứng nổi trội, y học hiện đại chia rối loạn này thành ba thể lâm sàng khác nhau. Hiểu rõ từng thể sẽ giúp bạn định hình rõ ràng hơn bệnh ADHD là gì trên phương diện thực tế.

3.1. Thể giảm chú ý trội (Predominantly Inattentive Presentation)

Ở thể này, người bệnh không biểu hiện sự tăng động rõ rệt. Họ thường tỏ ra mơ màng, hay quên, dễ bị phân tâm bởi các kích thích xung quanh và gặp khó khăn lớn trong việc tổ chức công việc. Thể này rất dễ bị bỏ qua, đặc biệt là ở các bé gái, vì các em thường chỉ ngồi im lặng nhưng đầu óc hoàn toàn không tập trung vào bài giảng.

3.2. Thể tăng động, bốc đồng trội (Predominantly Hyperactive-Impulsive Presentation)

Đây là thể bệnh mà người mắc luôn cảm thấy bồn chồn, như có một “động cơ” bên trong thúc đẩy họ phải cử động liên tục. Họ nói quá nhiều, hay cắt ngang lời người khác, không thể kiên nhẫn chờ đợi đến lượt mình và thường có những hành động liều lĩnh mà không hề nghĩ đến hậu quả xảy ra sau đó.

3.3. Thể kết hợp (Combined Presentation)

Đây là thể phổ biến nhất khi người bệnh mang đầy đủ cả hai nhóm triệu chứng nêu trên. Họ vừa gặp khó khăn trong việc tập trung vào một mục tiêu, vừa sở hữu nguồn năng lượng dư thừa dẫn đến các hành vi tăng động và bốc đồng không thể kiểm soát.

4. Dấu hiệu nhận biết bệnh ADHD theo từng độ tuổi

Biểu hiện của ADHD ở mỗi giai đoạn phát triển của con người có sự thay đổi khá rõ rệt:

4.1. Biểu hiện cụ thể ở trẻ em

• Thường xuyên mắc các lỗi cẩu thả trong bài tập về nhà do thiếu tập trung.

• Không lắng nghe khi người khác nói chuyện trực tiếp với mình.

• Dễ dàng bỏ dở công việc, trò chơi giữa chừng để chạy theo thứ khác.

• Liên tục vặn vẹo tay chân, không thể ngồi yên một chỗ trên ghế trường học.

• Chạy nhảy hoặc leo trèo quá mức trong những tình huống không cho phép.

4.2. Biểu hiện cụ thể ở người trưởng thành

Trong các chuyên mục hỏi đáp về sức khỏe tâm thần, không ít người thắc mắc biểu hiện người lớn của bệnh ADHD là gì? Khác với trẻ em, sự tăng động ở người trưởng thành thường chuyển hóa thành cảm giác bồn chồn bên trong tâm lý. Họ thường xuyên trễ hẹn, gặp khó khăn trong quản lý thời gian, quản lý tài chính kém, dễ nổi nóng, thường xuyên thay đổi công việc do không chịu nổi áp lực và gặp trục trặc trong các mối quan hệ tình cảm, hôn nhân. 

5. Nguyên nhân gây ra bệnh ADHD là gì?

Mặc dù khoa học chưa tìm ra một nguyên nhân đơn nhất, các nghiên cứu y sinh học đã chứng minh bệnh ADHD là gì không phải do lỗi giáo dục của cha mẹ, mà xuất phát từ tổ hợp các yếu tố phức tạp:

5.1. Yếu tố di truyền học

Theo tin tổng hợp về sức khỏe, di truyền đóng vai trò cốt lõi trong hội chứng ADHD. Nếu trong gia đình có cha mẹ hoặc anh chị em ruột mắc chứng tăng động giảm chú ý, tỷ lệ đứa trẻ sinh ra mắc hội chứng này cao gấp 4 đến 5 lần so với những gia đình bình thường. Các nhà khoa học đã tìm thấy một số gen liên quan trực tiếp đến việc truyền tải tín hiệu thần kinh bị biến đổi ở người bệnh.

5.2. Sự bất thường trong cấu trúc và chức năng não bộ

Hình ảnh chụp cộng hưởng từ (MRI) cho thấy não bộ của người mắc ADHD có sự khác biệt nhỏ về thể tích ở các vùng chịu trách nhiệm quản lý cảm xúc và hành vi (như thùy trước trán). Đồng thời, nồng độ các chất dẫn truyền thần kinh như Dopamine và Noradrenaline bị suy giảm, khiến cho việc truyền tải thông tin điều khiển sự tập trung bị gián đoạn.

5.3. Yếu tố môi trường và thai kỳ

Bên cạnh các yếu tố sinh học, những tác động từ môi trường và thai kỳ cũng đóng vai trò không nhỏ trong việc gia tăng nguy cơ mắc hội chứng này. Điển hình là việc người mẹ tiếp xúc với các chất độc hại như chì, thuốc lá, rượu bia trong suốt quá trình mang thai, hoặc trẻ bị sinh non và có cân nặng khi sinh quá thấp dưới mức tiêu chuẩn. 

Ngoài ra, những chấn thương não bộ nghiêm trọng xảy ra ở giai đoạn đầu đời của trẻ cũng là một trong những nguyên nhân trực tiếp làm ảnh hưởng đến sự phát triển thần kinh bình thường sau này. 

6. Quy trình chẩn đoán y khoa chính xác cho bệnh ADHD

Để biết một người có thực sự mắc bệnh ADHD là gì, các bác sĩ không thể dựa vào một xét nghiệm máu đơn thuần mà phải trải qua một quy trình đánh giá lâm sàng vô cùng nghiêm ngặt.

6.1. Tiêu chuẩn đánh giá lâm sàng

Bác sĩ tâm thần hoặc chuyên gia tâm lý sẽ áp dụng cẩm nang chẩn đoán DSM-5. Để được kết luận mắc bệnh, trẻ em phải có ít nhất 6 triệu chứng (người lớn từ 5 triệu chứng) thuộc nhóm giảm chú ý hoặc tăng động. Các dấu hiệu này phải kéo dài liên tục trên 6 tháng, xuất hiện trước 12 tuổi và gây ảnh hưởng tiêu cực tại ít nhất hai môi trường sống khác nhau (ví dụ: cả ở nhà lẫn ở trường).

6.2. Loại trừ các rối loạn tâm lý đi kèm

Quy trình chẩn đoán cũng đòi hỏi phải phân biệt rõ ràng biểu hiện của bệnh ADHD là gì so với các hội chứng tâm lý khác như rối loạn lo âu, trầm cảm, rối loạn học tập hoặc chứng tự kỷ. Đôi khi, người bệnh có thể mắc đồng thời nhiều hội chứng y khoa này, đòi hỏi một phác đồ can thiệp đa chiều từ phía chuyên gia.

7. Chế độ dinh dưỡng và lối sống cho người mắc bệnh ADHD

Bên cạnh các can thiệp y tế, một chế độ sinh hoạt khoa học đóng vai trò bổ trợ vô cùng đắc lực trong việc đẩy lùi các triệu chứng tiêu cực.

7.1. Thực phẩm nên bổ sung và nên tránh

Chế độ ăn lý tưởng cho người mắc bệnh ADHD là gì? Hãy ưu tiên các loại thực phẩm giàu axit béo Omega-3 (như cá hồi, hạt óc chó) vì chất này rất tốt cho sự phát triển của màng tế bào não. Ngoài ra, cần hạn chế tối đa các loại đồ ăn chứa quá nhiều đường hóa học, phẩm màu nhân tạo và nước ngọt có gas, bởi đường tinh luyện có thể kích thích hệ thần kinh làm trầm trọng hơn trạng thái tăng động bốc đồng của trẻ.

7.2. Vai trò của giấc ngủ và hoạt động thể chất

Giấc ngủ chất lượng là liều thuốc tự nhiên giúp não bộ hồi phục năng lượng. Việc thiếu ngủ sẽ làm suy giảm nghiêm trọng khả năng chú ý vào ngày hôm sau. Đồng thời, việc khuyến khích người bệnh tham gia các môn thể thao vận động tiêu hao năng lượng như bơi lội, chạy bộ, võ thuật sẽ giúp họ giải phóng bớt nguồn năng lượng dư thừa một cách lành mạnh và kiểm soát cảm xúc tốt hơn.

Tóm lại, việc thấu hiểu bệnh ADHD là gì không chỉ giúp chúng ta phát hiện sớm các bất thường để điều trị kịp thời, mà còn mở ra cơ hội giúp người bệnh phát huy những tiềm năng sáng tạo tiềm ẩn của bản thân. Rất nhiều thiên tài và người nổi tiếng trên thế giới từng vượt qua hội chứng này để chạm tới đỉnh cao thành công. Với sự quan tâm đúng mực, tình yêu thương và một phác đồ y khoa chuẩn xác, người mắc hội chứng tăng động giảm chú ý hoàn toàn có thể làm chủ cuộc sống và gặt hái những thành tựu rực rỡ trong tương lai.

Nguồn: Sưu tầm